Ik besloot de AMV te verlaten omdat ik harp wilde studeren bij mevrouw Berghout. Ik vond haar zo’n buitengewoon persoon dat ik dacht: ofwel studeer ik bij haar, ofwel studeer ik helemaal geen muziek. Ik nam het risico, en gelukkig werd ik toegelaten.

Een andere herinnering is veel ongemakkelijker. Op de basisschool werd een jongen uit mijn klas, Peter Bunen, door de directeur de trap afgeschopt nadat hij in zijn broek had geplast omdat hij niet naar het toilet mocht. We stonden daar maar toe te kijken. Ik greep niet in en durfde niets te zeggen. Niemand anders deed dat ook.

Waarom doe je het ene moment wat voor jou goed voelt, zelfs als je niet weet hoe het zal aflopen, terwijl je op een ander moment zwijgt, ook al weet je dat er iets niet klopt?

Het vermogen en de bereidheid om uit je eigen comfortzone te stappen en dingen te doen die onmogelijk lijken en onze mogelijkheden te boven gaan.

Voor mij is moed het opofferen van dingen die je heel dierbaar zijn ten behoeve van het grotere goed.

Moed is het vermogen om zonder al te veel aarzeling iets te doen waar je bang voor bent, maar vooral om dingen te doen die geen kwaad kunnen, maar die wel buiten je comfortzone liggen. Moed kan ook betekenen dat je je doelen nastreeft, zelfs als je daarbij afwijzing of weerstand van anderen ondervindt. Een voorbeeld hiervan is iemand die ervoor kiest om muziek te studeren als beroep, terwijl zijn of haar ouders willen dat hij of zij iets studeert dat zij nuttiger vinden.

Hmm… Ik denk dat moed betekent dat je, zelfs als je faalt, het opnieuw kunt proberen en hoop blijft houden op succes.

Ik denk dat moed betekent dat je niet bang bent om fouten te maken en gewoon doet wat je wilt doen. Wees niet bang voor het onbekende waarmee je te maken krijgt als je de dingen doet die je wilt doen.

Beethoven staat voor moed; hij raakte niet ontmoedigd toen hij niets meer kon horen.

Hij blijft muziek maken, ook al kan hij niets horen.

Moed is voor mij alles wat we doen en waarvoor we energie moeten opbrengen. Dat kan iets zijn wat we hebben gezegd toen we met ongelijkheid werden geconfronteerd. Of iets wat we voor een vriend hebben gedaan. Moed is voor mij een daad die we verrichten wanneer we voor uitdagingen staan, of die nu klein of groot zijn, belangrijk of niet.

Zo is een vriendin van mij bijvoorbeeld één keer door onze koorleraar uitgescholden omdat ze haar veters aan het strikken was, terwijl hij dacht dat ze zat. En toen stond ik gewoon op en kwam ik voor haar op. Het verbaast me zelfs dat ik het aandurfde om zo tegen de leraar te spreken. Maar toch, ja, ik denk dat het moed is.

Ik ben niet vaak standvastig. Misschien alleen als het om mijn geloof gaat. Tegenwoordig word je als gelovig mens vaak niet helemaal serieus genomen. Afgezien daarvan ben ik vaak een bange schijterd.

Natuurlijk heb ik moreel gezien vaak gefaald. Maar zulke daden zijn grotendeels uit mijn geheugen gewist….

Op een keer probeerde ik niet te vluchten, maar bleef ik kalm.

Ik was van plan om in januari 2026 naar Oekraïne te gaan om les te geven. Uiteindelijk ben ik niet gegaan, omdat ik bang was. Tijdens mijn online college moesten de studenten naar de schuilplaats. Ik probeerde ze te steunen, maar blijkbaar had ik niet genoeg moed om er echt voor ze te zijn.

Toen mijn collega onbeleefd was
aan de schoonmaakster
Ik heb haar tegenover mijn baas verdedigd.

Toen mijn ouders het niet eens waren
Ik heb het uitgemaakt met mijn vriend
met hem.

De eerste keer was ik 64
Op het moment dat ik 16 werd.

Ik denk dat de momenten waarop ik niets deed of mijn mond hield, altijd te maken hadden met het bewaren van de vrede of de harmonie binnen de groep. Maar de momenten waarop ik wel trouw bleef aan mezelf, zijn de momenten waar ik het meest trots op ben. Dat zijn de momenten waarop we ervoor kiezen om te doen wat juist is, in plaats van wat gemakkelijk is.

In het Frans zeggen we ‘angle aigu’ en ‘angle obtus’.

Als de situatie te ver afwijkt van onze waarden, is de hoek te groot, ontstaat er spanning en voelen we in ons lichaam wat de juiste keuze is.

Ik ben eraan gewend om trouw te blijven aan mijn morele kompas, ook in moeilijke tijden. Slechts één keer heb ik dat niet gedaan, omdat ik het gevoel had dat ik voor mezelf wilde kiezen. De manier waarop ik daardoor heb gehandeld, is het enige waar ik altijd spijt van zal blijven houden.

Ik werkte als verpleegkundige in de ouderenzorg. Door de werkdruk heb ik iemand de verkeerde medicijnen gegeven.
Ik ben trouw gebleven aan mezelf en heb het de dokter verteld. Het was moeilijk om mijn fout toe te geven. Maar die persoon zei tegen me: ‘Jij hebt me de kracht gegeven om trouw te blijven aan mezelf.’ ♡

In het echte leven is het heel normaal om je aan morele normen te houden. Maar televisie, en nog meer sociale media, nemen mijn zin weg om op te komen voor zaken die mij na aan het hart liggen, of waarin ik geloof. Daarom heb ik spijt dat ik multimedia en sociale media ooit heb omarmd, want die maken van mij een minderwaardig mens.

Zolang er leven is, is er hoop. Stilte is een van de kostbaarste hulpmiddelen – ze leert ons lessen en getuigt van innerlijke volwassenheid. Leren om sterke emoties te overwinnen en te zwijgen kan een vorm van ware verlichting zijn. Zo voelde ik me op een moment dat de wereld te hard leek en de druk tegenwoordig overweldigend aanvoelde. In die stilte vond ik kracht, relativering en de hoop om verder te gaan. Hoe dan ook, we hebben allemaal hetzelfde einde. .

Trouw blijven aan mijn morele kompas is niet altijd even gemakkelijk. Voor een gever en pleaser zoals ik ben. Maar toen woningbouwplannen het waardevolle gebied waar ik woon bedreigden, heb ik mij hiertegen verzet. In mijn verzet heb ik veel boosheid en bedreigingen ervaren van mensen die in het plangebied een enorme financiële slag konden slaan. Ondanks het nare gevoel dat ik van die aanvallen kreeg vond ik dat ik mijn verzet niet mocht staken. Omdat de natuur zichzelf nou eenmaal niet kan verdedigen. Dat motiveerde me in mijn strijd. De woningbouwplannen werden na 10 jaar strijd opgegeven. De natuurwaarden en de cultuurhistorische waarden zijn in tact gebleven en worden zelfs versterkt. In mijn ogen een zegen voor flora en fauna en de vele mensen die daar vaak van genieten.

Ik voel een sterke behoefte om te gaan helpen in Oekraine, maar wil mijn leven niet riskeren. Ik kom pas in actie als er een echte vrede is. Mijn doel is dan om een aantal mensen te vinden om al het glasvezeldraad welke gebruikt zijn voor de drones op te gaan ruimen.

Vroeger was ik militaristisch, nu pacifistisch. Zie (al een tijdje) wat kwaad kan aanrichten

Ik werk in San Francisco, waar veel mensen zonder huis op straat leven. Velen van hen worstelen met drugsverslaving, geestelijke gezondheidsproblemen en armoede, en sommigen van hen verkeren in zoveel fysieke nood dat het moeilijk voor me is om mijn ogen niet af te wenden en weg te kijken. Maar als ik langs individuen loop - sommigen liggen letterlijk half bewusteloos op straat - voel ik schaamte - voor mezelf, die de neiging heeft om weg te kijken, en voor onze samenleving, die toestaat dat dit lijden voortduurt in een van de rijkste steden ter wereld.

Ik hoorde een voorvechter van daklozen ooit zeggen dat de meest medelevende actie die we kunnen ondernemen naar daklozen toe is om oogcontact te maken, te glimlachen en een paar woorden van verbondenheid te zeggen. Dit is wat ik consequent probeer te doen. En meestal krijg ik er warmte en waardering voor terug. Het is een heel kleine daad, maar niet altijd gemakkelijk. Want als ik iemand zie lijden, wil ik afstand nemen en denk ik ‘godzijdank, dit ben ik niet’. Maar die kleine menselijke interactie herinnert me eraan dat we allemaal een gemeenschappelijke menselijkheid delen, ongeacht onze specifieke omstandigheden. En ik geloof dat de mensheid in de kern een goede en mooie entiteit is die gevoed, gesteund en geliefd moet worden.

Wat me te binnen schiet zijn de keuzes die ik maak in mijn persoonlijke relaties. Momenten waarop ik mijn stem moet laten horen en voor mezelf moet opkomen in wat ik denk of voel - in plaats van toe te geven of te zeggen wat de ander misschien wil horen, alleen maar om een conflict te vermijden. Soms komt die aarzeling voort uit twijfel, maar vaak realiseer ik me dat ik het weet: mijn instinct is duidelijk, ook al handel ik er niet meteen naar.

Ik heb ook geleerd dat er een tijd en een plaats is voor dingen. Niet alles hoeft meteen gezegd te worden om trouw te blijven aan wat ik geloof. Een pauze inlassen - soms zelfs een paar dagen - tussen wat er gezegd wordt en mijn reactie kan me helpen om een evenwichtigere manier te vinden om het gesprek voort te zetten. Niet het gemakkelijkste!

Ik werk in een omgeving waar beslissingen vaak collectief worden genomen en waar hiërarchie een rol speelt. Er was een moment waarop ik het gevoel had dat een beslissing die werd genomen niet juist was - niet schadelijk op een voor de hand liggende manier, maar ook niet eerlijk.

Ik herinner me dat ik het zorgvuldig overwoog. Je uitspreken zou betekenen dat je tegen een groep inging en mogelijk spanning zou veroorzaken. Zwijgen zou gemakkelijker zijn.

Uiteindelijk heb ik het ter sprake gebracht - voorzichtig, maar duidelijk. Er zijn ook momenten geweest waarop ik niets heb gezegd. En die momenten blijven me langer bij.

Voor mij verschijnt de vraag om trouw te blijven aan een moreel kompas vaak op stillere, minder zichtbare manieren. Niet in dramatische momenten, maar in keuzes over wat te maken, wat te zeggen, of wat ongezegd te laten.

Er zijn momenten geweest waarop ik een innerlijke richting volgde die niet overeenkwam met de verwachtingen en dat voelde als een soort integriteit.

Maar er zijn ook momenten geweest waarop ik me heb aangepast, zachter ben geworden of me heb ingehouden. Niet precies uit angst, maar uit een verlangen om erbij te horen of om begrepen te worden.

Het is niet altijd duidelijk waar de grens ligt. En misschien is dat wel wat de vraag interessant maakt: dat het zich zelden aandient als een eenvoudige keuze.

Ik denk vaak over deze vraag na in verband met mijn kinderen. Er zijn momenten geweest waarop ik voor hen moest opkomen - bijvoorbeeld op school, waar iets niet goed voelde.

Op die momenten vond ik het heel duidelijk. Mijn instinct was sterk en ik volgde het zonder veel aarzeling. Maar als het om mezelf gaat, is het soms anders. Ik merk dat ik voorzichtiger kan zijn - gevolgen afwegen, proberen de vrede te bewaren.

Dus ik herken beide kanten: de duidelijkheid als iets er echt toe doet en de aarzeling als het dubbelzinniger aanvoelt.

Een moment dat me te binnen schiet is eigenlijk heel klein. Ik was in een groep waar iemand een grap maakte die me niet aanstond. Niets dramatisch - maar het voelde niet goed. Ik herinner me dat ik aarzelde. Ik dacht: als ik iets zeg, maak ik het misschien ongemakkelijk. Als ik dat niet doe, maak ik er deel van uit.

Uiteindelijk heb ik op dat moment niets gezegd. En achteraf had ik daar spijt van. Niet omdat het een grote situatie was, maar omdat ik me realiseerde hoe makkelijk het is om te zwijgen. Sindsdien probeer ik - niet altijd met succes - sneller op dat instinct te vertrouwen en te handelen voordat overdenken de overhand neemt.

Ik heb altijd mijn instinct gevolgd en nooit de behoefte gevoeld om me te conformeren. In die zin heb ik geluk gehad - misschien ook omdat ik tot een generatie behoor die na de oorlog is opgegroeid, met een zekere vrijheid en comfort. Ik ben me ervan bewust dat ik het relatief gemakkelijk heb gehad.

Tegelijkertijd heb ik geprobeerd trouw te blijven aan de waarden waarmee ik in de jaren zestig ben opgegroeid: vrede, openheid en een geloof in menselijke verbondenheid. Die ideeën zijn me mijn hele leven bijgebleven.
Ik kan niet zeggen dat ik ooit te maken heb gehad met het soort druk dat Noor moet hebben gekend. Maar ik herken de stille momenten waarop je moet spreken of zwijgen. Ik heb beide gedaan. Soms uit zorg, soms uit aarzeling.

Wat me het meest ontroert is de omvang van haar moed en de prijs ervan. Dat ze haar leven gaf voor iets dat groter was dan zijzelf. Het plaatst mijn eigen keuzes, hoe klein ze ook zijn, in perspectief.